|
baas (de ~ (m.), bazen, bn, bijvnw, bijw, zelfst.nw)
1 iem. die gezag heeft, hogere of hoogste in rang => leider
2 de eigenaar van een zaak
3 meester van een huisdier
4 [inf.] man, jongen
5 bijv.nw: zeer, zeer groot, zeer lang, erg, bijzonder, heel => enorm
Het woord baas zoals omschreven in het vijfde sub duikt steeds vaker op in het Nederlandse taalgebruik. Was het vroeg 'straattaal', inmiddels is het woord gemeengoed geworden en is het opgenomen in de Dikke van Dale. Onduidelijk is echter hoe het woord baas dient te worden gebruikt. Deze discussie raakt daardoor de gehele Nederlandse taal. Vaak wordt het woord oneigenlijk gebruikt of foutief aan een zelfstandig naamwoord gekoppeld. Dit proefschrift dient aan deze praktijk een einde te maken en duidelijkheid te scheppen in het gebruik.
Het woord baas kan zowel fungeren als bijvoeglijk naamwoord maar ook als bijwoord. Een voorbeeld van gebruik als bijvoeglijk naamwoord: "Dat is baas". Opvallend is dat het woord ‘baas’ dan zo weinig inhoud heeft. Het heeft in deze zin namelijk geen enkele klankkleur, noch voegt het iets toe. Het is onduidelijk welke betekenis het woord in zich draagt. Tracht de gebruiker zijn goedkeuring uit te spreken of is juist het tegendeel bedoeld? Vergelijk ook de volgende casus uit de door ons verzamelde empirische gegevens: '' Een baas stukje rijden". Ook hier moet de gebruiker zich afvragen welke kleuring hij het woord mee wil geven. Wil hij zeggen: dat is een enorm stuk rijden of wil hij zeggen: dat was een lekker stuk rijden? Als bijwoord – Die man is baas groot - betekent ‘baas’ hetzelfde als de al bestaande woorden ‘erg’ of ‘zeer’.
Indien het woord ‘baas’ wordt gebruikt, impliceert het een absoluut overtreffende trap: het geeft aan dat iets – op een ongespecifeerde wijze (zie hierboven) – wel heel erg bijzonder is. De vergrotende of relatief overtreffende trap is in combinatie met het woord baas niet mogelijk. Baas, bazer, baast is een duidelijk ongrammaticale reeks. Al aan de klanktaal van het laatste woord is te horen dat het gebruik van dit woord in de overtreffende trap onjuist is. Baas geeft immers in zijn etymologische herkomst zelf al de overtreffende trap aan: het gedraagt zich als het ware bazig. Baas drukt reeds een vergroting uit. Daarbij dient te worden opgemerkt dat baas in zichzelf geen overtreffende trap is naar de letter van de Nederlandse taal. Maar dat is geen unieke eigenschap: “enig” gedraagt zich net zo: eniger dan enig kan niet en enigste kinderen bestaan dus niet in grammaticale zin, al krijgen ze er toch geen speelkameraadjes mee.
Wanneer kan het woord worden gebruikt? Het woord baas kan worden gebruikt bij het uiten van een mening met of zonder het toevoegen van die mening. Baas kan daardoor zowel positief als negatief worden gebezigd. Het woord heeft daarvoor veel mogelijkheden en kan in diverse situaties uitkomst bieden. Een baas woninkje, een baas kapsel, een baas idee of een baas wijntje. Daarnaast is de betekenis van het woord 'baas' natuurlijk erg subtiel, het is aan de toehoorder om uit de context en waar mogelijk uit de intonatie te halen of het een positieve of negatieve klank in zich heeft. Het is hiermee enigszins te vergelijken met het Twentse 'jaja' dat voor niet-Twentenaren wellicht als 'ja' (positief) geïnterpreteerd wordt, maar voor de echte Twentenaar een heel andere betekenis heeft. Vergelijk tevens het Tilburgse 'vauf', het Purmerendse 'masterlijk' of het Amsterdamse 'vet lauw'. Een leuke eigenschap is dat ‘baas’ zowel iets versterkends is als iets meningsvormends in zich heeft, zoals veel termen uit het jeugdslang: dat is vet! Of: dat is vet gaaf!
Heel bijzonder aan het gebruik is dat het woord baas slechts in combinatie met onzijdige woorden voorafgegaan door een onbepaald lidwoord kan worden gebruikt. Gebruik in een zin als 'De baze woning' verzet zich duidelijk tegen ons gevoel voor wat correct Nederlands is. Wel kan: een baas woninkje, of: een baas krot. Het lijkt daarin op het woord ‘uit’; wel: de kachel is uit, maar niet: de uite kachel. Anderzijds is niet mogelijk: Een uit kacheltje. Vervolgonderzoek ligt dus voor de hand.
N.O en F.v.R
Dit stukje werd mede mogelijk gemaakt door: W.v.R., JW.A., L.H., M-C.v.B., S.W., H.K, H.O.
Trackback(0)
|
TrackBack URI for this entry
